Anlaşmalı Boşanma Davası: Şartları ve Süreci

Türk hukukunda boşanma davaları, çekişmeli ve anlaşmalı boşanma olmak üzere iki şekilde yürütülmektedir. Türk Medeni Kanunu’nun 161, 162, 163, 164, 165 ve 166. maddelerinde boşanma sebepleri düzenlenmiş; anlaşmalı boşanmaya ilişkin özel şartlara ise Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında yer verilmiştir.

Bu yazıda anlaşmalı boşanma davasının şartları ve yargılama süreci ele alınmaktadır.

Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca:

“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur.”

1. Anlaşmalı Boşanma Davası Nasıl Açılır?

Anlaşmalı boşanma davası, taraflarca hazırlanan dava dilekçesi ve anlaşmalı boşanma protokolü ile açılır.

Dava; eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yerdeki görevli Aile Mahkemesinde açılabilir.

Tarafların boşanmanın mali sonuçları ve varsa ortak çocukların durumuna ilişkin iradelerini açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde ortaya koymaları önem taşımaktadır.

2. Anlaşmalı Boşanma Davasının Şartları Nelerdir?

a) Evliliğin En Az Bir Yıl Sürmüş Olması

Anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için taraflar arasındaki resmî evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.

Bir yıllık sürenin gerçekleşip gerçekleşmediği mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Bu şartın bulunmaması hâlinde Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi kapsamında anlaşmalı boşanmaya karar verilemez.

b) Eşlerin Birlikte Başvurması veya Bir Eşin Diğerinin Davasını Kabul Etmesi

Anlaşmalı boşanma için eşlerin mahkemeye birlikte başvurmaları veya eşlerden biri tarafından açılan boşanma davasının diğer eş tarafından kabul edilmesi gerekir.

Başlangıçta çekişmeli olarak açılan bir boşanma davasının yargılaması devam ederken tarafların anlaşmaya varmaları da mümkündür. Bu durumda taraflar anlaşmalı boşanma iradelerini duruşmada beyan edebilir veya hazırladıkları anlaşmalı boşanma protokolünü mahkemeye sunabilirler.

c) Tarafların Hâkim Tarafından Bizzat Dinlenmesi

Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi gereğince hâkim, anlaşmalı olarak boşanmak isteyen eşleri bizzat dinlemek zorundadır.

Hâkim, tarafların boşanma yönündeki iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmelidir. Bu nedenle yalnızca taraf vekillerinin beyanda bulunması yeterli olmayıp eşlerin duruşmada bizzat dinlenmesi esastır.

Tarafların iradelerinin baskı, hata, hile veya benzeri bir sebeple sakatlandığının anlaşılması hâlinde anlaşmalı boşanma koşullarının oluştuğundan söz edilemez.

d) Boşanmanın Mali Sonuçları ve Çocukların Durumuna İlişkin Düzenlemelerin Uygun Bulunması

Tarafların, boşanmanın mali sonuçları ile varsa ortak çocukların durumuna ilişkin hususlarda anlaşmış olmaları gerekir.

Bu kapsamda özellikle;

• nafaka,
• maddi ve manevi tazminat,
• velayet,
• çocukla kişisel ilişki kurulması,
• tarafların karşılıklı mali yükümlülükleri

gibi konular anlaşmalı boşanma protokolünde açık ve anlaşılır şekilde düzenlenmelidir.

Tarafların anlaşması duruşma tutanağına geçirilmek suretiyle de ortaya konulabilir. Bununla birlikte uygulamada hak ve yükümlülüklerin ayrıntılı biçimde belirlendiği yazılı bir anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanması tercih edilmektedir.

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde bulundurarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri önerebilir. Bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi hâlinde anlaşmalı boşanmaya karar verilebilir.

Sonuç

Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesinde öngörülen şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde mahkeme, tarafların anlaşmalı boşanma iradelerini ve sundukları düzenlemeleri değerlendirerek boşanmaya karar verebilir.

Anlaşmalı boşanma protokolü, boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin hak ve yükümlülükleri belirlediğinden, açık, anlaşılır ve ileride uyuşmazlığa neden olmayacak şekilde hazırlanması önem taşımaktadır.

Anlaşmalı boşanma sürecinin hukuki sonuçlarının doğru değerlendirilmesi ve tarafların hak kaybına uğramaması bakımından sürecin somut olayın özelliklerine göre ele alınması gerekir.